Diễn ra từ ngày 28 đến 30-3, lễ hội mở ra trong không gian ven sông Thu Bồn hiền hòa, nơi tín ngưỡng dân gian vẫn hiện diện sống động trong đời sống. Từ lễ tế âm linh, tế tiền hiền đến lễ rước sắc, rước nước, thả hoa đăng, rước lửa thiêng… tất cả được tổ chức trang nghiêm, đúng nghi thức, thể hiện đạo lý tri ân tiền nhân, gửi gắm ước nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Cao điểm là lễ dâng phẩm vật và chánh tế, thu hút đông đảo nhân dân tham dự trong không khí thành kính, trang nghiêm.
Không gian nghi lễ vì thế không dừng ở hình thức mà trở thành không gian “sống” của cộng đồng. Từng nhịp trống, từng lời xướng lễ vang lên giữa không gian cổ kính như nối dài dòng chảy ký ức, giúp người dự lễ chạm đến chiều sâu văn hóa của vùng đất.
Song hành với phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi, tạo nên sức hút rõ nét. Giải đua thuyền truyền thống trên sông Thu Bồn mở màn bằng những nhịp chèo mạnh mẽ, tiếng hò reo dậy sóng cả khúc sông. Không gian hô hát bài chòi tiếp nối bằng những câu hát mộc mạc, dí dỏm, đưa người xem trở về với đời sống văn hóa dân gian đặc trưng của miền Trung.
Các hoạt động như hội thi ẩm thực “Hương sắc Thu Bồn”, giải bóng chuyền nữ, trò chơi dân gian… tạo nên một không gian lễ hội đa sắc, giàu trải nghiệm. Riêng hội thi ẩm thực quy tụ 15 chi hội phụ nữ với nhiều món ăn dân dã, đậm hương vị quê, được chế biến công phu, trình bày đẹp mắt, góp phần tôn vinh giá trị văn hóa ẩm thực địa phương.
Điểm nhấn của phần hội là các chương trình nghệ thuật được dàn dựng bài bản, tái hiện sinh động những câu chuyện dân gian gắn với vùng đất, con người Nông Sơn. Từ làn điệu dân ca bài chòi sâu lắng đến các tiết mục tân cổ giao duyên, không gian nghệ thuật được mở rộng, kết nối truyền thống với hơi thở đương đại, lan tỏa giá trị văn hóa đến công chúng.
Điều đáng nói, sức sống của lễ hội không nằm ở quy mô mà ở chiều sâu cộng đồng. Ngay từ đầu tháng 2 âm lịch, người dân thôn Trung An đã chủ động dọn dẹp Dinh Bà, chỉnh trang bến bãi, chuẩn bị lễ vật, tập luyện văn nghệ. Từng phần việc được phân công cụ thể, tạo nên sự gắn kết, trách nhiệm và đồng thuận.
Ông Võ Hưng Khánh, Trưởng thôn Trung An, chia sẻ: “Lễ hội không chỉ là tín ngưỡng mà còn là trách nhiệm gìn giữ nếp làng. Bà con ai cũng chủ động tham gia, cùng nhau chuẩn bị để lễ hội diễn ra trang nghiêm, trọn vẹn”.
Từ góc nhìn người tham dự, chị Nguyễn Thị Hồng Linh bày tỏ sự xúc động: “Được về dự lễ, thắp nén hương trước Dinh Bà, tôi cảm nhận rõ sự linh thiêng và biết ơn công đức của Bà đã che chở cho người dân vùng sông nước. Lễ hội không chỉ là dịp cầu an mà còn giúp mỗi người thêm trân trọng cội nguồn”.
Còn chị Võ Thị Thu Hiền chia sẻ, lễ hội mang lại cảm giác ấm áp và niềm tin vào cuộc sống: “Tôi rất tự hào về văn hóa truyền thống của quê hương. Người dân ở đây thân thiện, mến khách, cách tổ chức lễ hội bài bản, quy mô nhưng vẫn giữ được nét mộc mạc, gần gũi”.
Chủ tịch UBND xã Nông Sơn Lý Xuân Phong cho biết, “Địa phương xác định việc tổ chức lễ hội phải bảo đảm giữ gìn giá trị truyền thống, đồng thời nâng cao chất lượng qua từng năm. Ngay từ sớm, UBND xã đã xây dựng kế hoạch, phân công cụ thể từng bộ phận, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về cơ sở vật chất, an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm. Qua lễ hội, chúng tôi mong muốn lan tỏa giá trị văn hóa, từng bước đưa lễ hội trở thành điểm nhấn trong phát triển du lịch văn hóa của địa phương”.
Thực tế cho thấy, lễ hội không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà đang dần định hình như một sản phẩm văn hóa có chiều sâu, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Nông Sơn trong không gian phát triển chung của thành phố. Du khách đến không chỉ để tham quan, mà còn để trải nghiệm, để cảm nhận sự giao thoa giữa con người, thiên nhiên và đời sống tâm linh.
Đáng chú ý, trong dòng chảy ấy, các giá trị văn hóa không chỉ được “trình diễn” mà còn được “trao truyền”. Thế hệ trẻ tham gia trực tiếp vào từng nghi thức, từng hoạt động hội, qua đó tiếp cận và tiếp nối di sản bằng chính trải nghiệm thực tế.
Từ không gian Dinh Bà Thu Bồn có thể thấy rõ cách một lễ hội được cộng đồng nuôi dưỡng. Không phô trương, không hình thức, chính sự gắn bó, tự giác của người dân đã tạo nên sức sống bền bỉ cho lễ hội. Mỗi nghi lễ, mỗi hoạt động trở thành một mắt xích trong hành trình bảo tồn di sản, giữ cho mạch nguồn văn hóa không ngừng chảy trong đời sống hôm nay.
Lễ hội truyền thống Bà Thu Bồn vì thế không chỉ là điểm hẹn văn hóa, mà còn là minh chứng cho sức mạnh cộng đồng trong gìn giữ bản sắc. Từ nền tảng ấy, lễ hội đang từng bước khẳng định vai trò trong đời sống văn hóa địa phương, góp phần làm giàu bản sắc và mở ra hướng phát triển bền vững cho văn hóa, du lịch trong tiến trình đô thị hóa của thành phố.
