Trời càng lên cao càng đặc hơi núi.
Con đường vào hang Nhà Thương gần như không còn là đường. Trước mắt chỉ là những sườn dốc nối nhau. Đá lởm chởm. Cây rừng ken dày. Có đoạn, người đi trước phải bám dây leo để vượt lên rồi quay lại kéo người phía sau. Có chỗ, cả tổ phải lèn qua khe đá hẹp, men theo sườn núi trơn trượt. Một bước sơ sẩy cũng có thể mất thăng bằng.
Chúng tôi lần lượt vượt qua hai con suối.
Trong tổ công tác có Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nông Sơn Ngô Văn Sỹ; Phó Chủ tịch UBND xã Nông Sơn Lê Anh Tuấn; Thượng tá Trần Đình Đông, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã Nông Sơn cùng các thành viên trực tiếp tham gia khảo sát.
Ba lô, nước uống, dụng cụ khảo sát khiến mỗi bước chân thêm nặng. Càng lên cao, tiếng nói càng thưa. Thi thoảng chỉ nghe những lời nhắc ngắn: “Cẩn thận”, “Bám chắc”, “Chậm thôi”.
Không ai giục ai.
Người đi trước phát cây, tìm chỗ đặt chân. Qua đoạn khó lại dừng chờ. Một bàn tay đưa xuống. Một bàn tay nắm lấy. Người này qua được lại quay sang đỡ người tiếp theo.
Cứ thế mà đi.
Tổ công tác tiếp cận hang Nhà Thương
Hơn 4 giờ.
Khi khu vực hang Nhà Thương hiện ra giữa rừng Hòn Tàu, ai cũng thấm mệt. Áo đã ướt đẫm mồ hôi. Nhưng không có tiếng reo.
Bởi chúng tôi biết, đến được đây mới chỉ là bắt đầu.
Hang Nhà Thương là tên người dân địa phương vẫn gọi một hang đá lớn nằm sâu trên núi Hòn Tàu.
Theo thông tin người dân cung cấp, trong những năm chiến tranh, khu vực này được cho là từng có một trạm chữa trị cho bộ đội nên dần được gọi là hang Nhà Thương. Người dân và du kích địa phương từng tiếp tế lương thực lên đây. Cũng theo những lời kể được thu thập, trong một trận địch tấn công, đá sạt xuống lấp cửa hang khi bên trong có lực lượng của ta.
Đây là những thông tin quan trọng, nhưng đến nay vẫn cần tiếp tục xác minh.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Người từng chứng kiến sự việc không còn nhiều. Những câu chuyện được nhớ lại qua thời gian có chỗ rõ, chỗ mờ. Địa hình cũng đã đổi khác.
Vì thế, không thể chỉ dựa vào một lời kể để đi đến kết luận.
Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, xã Nông Sơn triển khai đồng bộ việc tiếp nhận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ chưa được quy tập; gặp gỡ người từng tham gia kháng chiến, người cao tuổi, người am hiểu địa bàn; rà soát, đối chiếu thông tin và tổ chức khảo sát thực địa khi có cơ sở.
Ban Chỉ huy Quân sự xã Nông Sơn là lực lượng chủ lực trong quá trình này. Bên cạnh phối hợp thu thập mẫu phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp ADN, cán bộ, chiến sĩ trực tiếp tìm gặp nhân chứng, ghi nhận từng nguồn tin, đối chiếu địa bàn rồi tìm đường tiếp cận những vị trí được cung cấp.
Có những thông tin chỉ còn lại vài chi tiết. Nhưng chính những chi tiết tưởng như rất nhỏ ấy đôi khi lại là điểm bắt đầu cho cả một cuộc tìm kiếm.
Đến hang Nhà Thương, trước mắt chúng tôi là một hang đá lớn với cửa hang không còn nguyên vẹn.
Bên ngoài hang Nhà Thương
Những khối đá chắn phía trước khiến tổ công tác chưa thể tiếp cận sâu vào bên trong. Qua khoảng tối sau cửa hang, không ai có thể xác định hang sâu đến đâu.
Mọi người bắt đầu quan sát nền đất, khe đá và những vị trí có thể tiếp cận. Những gì phát hiện được đều được thu nhận để phục vụ quá trình xác minh.
Rồi những dấu tích đầu tiên xuất hiện.
Một chiếc hộp kim loại được cho là từng dùng đựng thức ăn.
Những mảnh bao tử sĩ.
Một chiếc thau được cho là từng dùng để chia thức ăn.
Một số viên đạn K54.
Khuy buộc của tấm tăng...
Từng thứ một được thu nhận.
Những vật nhỏ bé nằm lại giữa rừng sâu chưa thể trả lời đơn vị nào từng hoạt động tại hang Nhà Thương, cũng chưa thể xác định có bao nhiêu người từng ở đây. Nhưng chúng cung cấp thêm dấu vết thực địa để tổ công tác tiếp tục đối chiếu với lời kể của người dân và các nguồn thông tin khác.
Những hiện vật thu nhận được sẽ tiếp tục được lực lượng chức năng xem xét, phân tích, đánh giá. Thông tin về lực lượng từng hoạt động tại đây, những diễn biến liên quan đến hang Nhà Thương cũng như số người được cho là có mặt bên trong khi cửa hang bị lấp vẫn cần tiếp tục xác minh.
Tổ công tác tiếp cận miệng hang
Một phút nghỉ chân của tổ công tác
Chuyến đi lần này mới dừng ở bước khảo sát.
Nhiệm vụ của tổ công tác là tiếp cận hang Nhà Thương, xác định đường đi, vị trí, thu thập dấu vết và đối chiếu thực địa với thông tin người dân cung cấp. Những gì thu nhận được sẽ là cơ sở để lực lượng chức năng tiếp tục xác minh, đánh giá trước khi triển khai các bước tiếp theo.
Rồi chúng tôi quay xuống núi.
Vẫn những con dốc ấy. Vẫn vách đá, dây leo và hai con suối phải vượt. Hang Nhà Thương dần khuất sau những tán rừng Hòn Tàu.
Chuyến khảo sát khép lại. Nhưng công việc ở hang Nhà Thương chưa dừng lại.
Từ những dấu vết thu nhận được và kết quả xác minh, lực lượng chức năng sẽ tiếp tục trở lại, triển khai việc tìm kiếm, khai quật khi đủ căn cứ và điều kiện theo quy định