1. Nguồn gốc lịch sử và ý nghĩa của ngày 18/5
Cách đây hơn 60 năm, vào ngày 18/5/1963, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của Ủy ban Khoa học Nhà nước (tiền thân của Bộ Khoa học và Công nghệ ngày nay), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến dự và phát biểu chỉ đạo. Tại sự kiện lịch sử này, Người đã đưa ra một luận điểm mang tính thời đại:
"Khoa học phải từ sản xuất mà ra và phải trở lại phục vụ sản xuất, phục vụ quần chúng, nhằm nâng cao năng suất lao động và không ngừng cải thiện đời sống của nhân dân, bảo đảm cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi."
Lời dạy của Bác đã trở thành kim chỉ nam, đặt nền móng vững chắc cho tư duy phát triển khoa học nước nhà: Khoa học không phải là lý thuyết suông trong phòng thí nghiệm, mà phải gắn liền với thực tiễn, vị dân sinh và vị quốc sinh.
Để khắc ghi dấu ấn lịch sử này, Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013 đã chính thức quy định ngày 18 tháng 5 hằng năm là Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
2. Vai trò quyết định của Khoa học và Công nghệ trong các giai đoạn lịch sử
Nhìn lại chiều dài lịch sử, ở bất kỳ giai đoạn nào, KH&CN cũng hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình:
- Trong kháng chiến cứu nước: Các nhà khoa học Việt Nam với lòng yêu nước nồng nàn đã vượt qua muôn vàn thiếu thốn để chế tạo vũ khí, khí tài (như súng không giật SKZ, bazooka, bom ba càng...), cải tiến mạng lưới thông tin liên lạc, tìm ra các phương pháp y học điều trị thương bệnh binh ngay tại chiến trường. KH&CN giai đoạn này chính là vũ khí sắc bén góp phần làm nên những chiến thắng lẫy lừng của dân tộc.
- Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập: KH&CN đã chuyển mình mạnh mẽ để trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.
- Trong nông nghiệp: Giúp Việt Nam từ một quốc gia thiếu đói trở thành cường quốc xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới nhờ các giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao và kỹ thuật canh tác hiện đại.
- Trong công nghiệp và hạ tầng: Góp phần làm chủ các công trình siêu trọng tải, thủy điện lớn, hệ thống viễn thông 5G, phát triển vũ trụ (vệ tinh nội địa), và nghiên cứu y sinh (làm chủ công nghệ sản xuất nhiều loại vắc-xin).
3. Khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng 4.0) đang diễn ra mạnh mẽ, thế giới chứng kiến sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), và công nghệ bán dẫn. Việt Nam đứng trước cơ hội chiến lược để "đi tắt đón đầu", vươn mình trở thành một quốc gia phát triển.
Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5 năm nay là lời kêu gọi:
- Đối với các nhà khoa học, trí thức: Tiếp tục giữ vững ngọn lửa đam mê, dấn thân vào các mũi nhọn công nghệ mới, hướng các đề tài nghiên cứu vào việc giải quyết các bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và đời sống xã hội.
- Đối với các doanh nghiệp: Mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới công nghệ, coi công nghệ là "chìa khóa vàng" để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.
- Đối với thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên: Không ngừng học tập, trau dồi tư duy phản biện, phát huy tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, làm chủ công nghệ để trở thành lực lượng nòng cốt trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia.
Kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5, chúng ta hãy cùng tri ân những cống hiến thầm lặng của các thế hệ nhà khoa học nước nhà. Đồng thời, mỗi người dân, mỗi cơ quan, tổ chức hãy tích cực hưởng ứng, ứng dụng khoa học vào lao động, sản xuất và đời sống hằng ngày.
"Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo – Động lực thúc đẩy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc!"