Hơn 5 giờ sáng, ông Nguyễn Xuân Hiền (thôn Phước Viên) đã có mặt trên cánh đồng Hương. Cúi sát khóm lúa vừa đẻ nhánh, ông nhẹ tay tách từng bẹ lá để kiểm tra dấu hiệu bọ trĩ. Quan sát kỹ từng bẹ lá rồi mới bước sang khóm lúa kế bên, người nông dân có gần 1ha lúa ở các cánh đồng Hương, đồng Vú và đồng Lò Bó hiểu rằng chỉ cần chậm vài ngày, sâu bệnh có thể phát sinh nhanh trong điều kiện nắng nóng kéo dài.
Nắng nóng xen kẽ những đợt mưa giông đang làm gia tăng nguy cơ sâu bệnh trên lúa hè thu. Những ngày này, việc xuống đồng từ sáng sớm đã trở thành thói quen của nhiều nông dân xã Nông Sơn. Không chỉ kiểm tra mực nước, bà con còn quan sát từng bẹ lá non, theo dõi sự xuất hiện của bọ trĩ, sâu cuốn lá, sâu keo và ốc bươu vàng để xử lý kịp thời.
Diện tích lúa tại cánh đồng Vú sinh trưởng phát triển tốt. Ảnh: THU PHƯƠNG
Ông Nguyễn Xuân Hiền cho biết, vụ hè thu năm nay cây lúa sinh trưởng khá tốt nhưng thời tiết diễn biến thất thường nên gia đình không dám chủ quan.
"Sáng nào tôi cũng ra đồng. Thấy lá lúa hơi xoăn là kiểm tra ngay vì bọ trĩ thường nằm trong bẹ lá non. Phát hiện sớm thì xử lý nhanh, đỡ tốn chi phí. Có cán bộ kỹ thuật xuống tận ruộng hướng dẫn nên bà con biết lúc nào cần theo dõi, lúc nào mới xử lý, không còn phun thuốc theo kinh nghiệm như trước", ông Hiền chia sẻ.
Dọc các cánh đồng Hương, đồng Vú và đồng Lò Bó, nhiều nông dân cũng tranh thủ kiểm tra ruộng trước khi nắng lên. Người giữ mực nước trên ruộng, người tách bẹ lá quan sát, người đi dọc bờ ruộng tìm ổ trứng ốc bươu vàng. Công việc lặp lại mỗi ngày nhưng ai cũng hiểu phát hiện sớm sẽ giảm được chi phí và hạn chế sâu bệnh lây lan.
Vụ hè thu năm 2026, xã Nông Sơn sản xuất khoảng 860ha cây trồng, trong đó có 632ha lúa. Cùng với triển khai các giải pháp chống hạn, địa phương yêu cầu các đơn vị chuyên môn tăng cường kiểm tra đồng ruộng, theo dõi diễn biến sâu bệnh để hướng dẫn nông dân chăm sóc, phòng trừ kịp thời.
Qua kiểm tra thực tế, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Nông Sơn ghi nhận bọ trĩ xuất hiện rải rác tại các cánh đồng Hương (thôn Trung Phước 2), Dinh Bà (thôn Trung An), Chiêm Chiêm (thôn Trung Nam), Đình (thôn Phước Bình) và Nước Nóng (thôn Tân Phong). Ngoài bọ trĩ, ốc bươu vàng, sâu keo và sâu cuốn lá nhỏ cũng có nguy cơ phát sinh khi thời tiết tiếp tục nắng nóng.
Có mặt tại đồng ruộng, ông Nguyễn Hoàng Vỹ, chuyên viên phụ trách trồng trọt, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Nông Sơn, cùng nông dân kiểm tra từng thửa lúa để đánh giá mức độ phát sinh dịch hại.
Ông Vỹ cho biết, đến thời điểm này sâu bệnh mới xuất hiện rải rác, chưa ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng của cây lúa. Điều quan trọng là bà con không nóng vội sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Đánh giá tình hình sâu bệnh tại cánh đồng Hương. Ảnh: THU PHƯƠNG
"Nhiều hộ thấy vài con sâu đã phun thuốc ngay. Cách làm đó vừa tốn chi phí vừa không hiệu quả. Bà con cần thường xuyên kiểm tra ruộng, xác định đúng đối tượng gây hại. Chỉ khi sâu còn tuổi nhỏ và đạt ngưỡng phòng trừ mới xử lý. Làm đúng thời điểm sẽ hiệu quả hơn rất nhiều", ông Vỹ khuyến cáo.
Theo ông Vỹ, những ruộng giữ được mực nước khoảng 2-3cm, bón phân cân đối và được theo dõi thường xuyên đều sinh trưởng ổn định, cây lúa tiếp tục đẻ nhánh khỏe. Đối với ốc bươu vàng, bà con nên ưu tiên bắt ốc, thu gom ổ trứng bằng biện pháp thủ công; trường hợp phải sử dụng thuốc cần tuân thủ nguyên tắc "4 đúng".
Ngoài việc cử cán bộ thường xuyên bám đồng, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Nông Sơn còn phối hợp với các thôn tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức các lớp tập huấn giúp nông dân nâng cao kỹ năng chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh.
Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Nông Sơn Nguyễn Thị Châu Sơn cho biết, giai đoạn từ đẻ nhánh đến làm đòng quyết định năng suất cây lúa nên đơn vị tập trung theo dõi sát diễn biến sâu bệnh, đồng thời đẩy mạnh hướng dẫn kỹ thuật ngay trên đồng ruộng.
Kiểm tra đồng thường xuyên chủ động trong việc phòng trừ sâu bệnh. Ảnh: THU PHƯƠNG
"Ngoài theo dõi sát diễn biến sâu bệnh trên đồng ruộng, chúng tôi tăng cường hướng dẫn kỹ thuật ngay tại hiện trường và phối hợp tổ chức các lớp tập huấn để bà con nắm vững quy trình chăm sóc, nhận biết sớm sâu bọ gây hại và xử lý đúng thời điểm. Khi người dân áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giảm chi phí sản xuất, đồng thời bảo vệ năng suất cây lúa", bà Châu Sơn cho biết.
Trong bối cảnh thời tiết còn nhiều diễn biến khó lường, việc phát hiện sớm và phòng trừ sâu bệnh ngay từ đầu được xem là giải pháp quan trọng để bảo vệ năng suất lúa hè thu. Sự chủ động của nông dân cùng với việc bám sát đồng ruộng, hướng dẫn kỹ thuật của ngành chuyên môn đang giúp nhiều diện tích lúa trên địa bàn xã Nông Sơn sinh trưởng ổn định, hạn chế nguy cơ dịch hại phát sinh trên diện rộng.